Wat zouden ze bij het CPB hier nou van vinden?

De verkiezingsprogramma’s voor de komende Kamerverkiezingen worden nu gedrukt. Sommige kregen nou niet echt een goed rapportcijfer van het Centraal Planbureau. U weet wel, dat bureau dat altijd geprezen wordt door de partijen die goed beoordeeld worden. En dat altijd het verwijt krijgt dat de veronderstellingen niet kloppen van de partijen die slecht scoren. Normaal zijn het meestal de linkse partijen die de klos zijn bij het CPB. Maar deze keer zijn het vooral CDA en VVD. Oorzaak: deze partijen stellen forse bezuinigingen op het overheidsapparaat voor, maar maken ze onvoldoende hard. Zo kun je je rijk rekenen met de nullijn voor ambtenarensalarissen, maar of dat gaat lukken hangt van de arbeidsmarktontwikkeling af en je moet het ook nog eens worden met de bonden.

Wat zou het CPB ervan vinden als het ze gevraagd zou worden? Dat vroeg ik me af toen ik hoorde van de stevige bezuinigingsvoornemens van de coalitie die in de stad Groningen de komende jaren de dienst gaat uitmaken.

Het programma stelt dat er ruim 45 miljoen bezuinigd gaat worden de komende 4 jaar. Zo’n 23 miljoen daarvan zit in de sfeer van de kosten van het gemeentelijk apparaat. Er staat bij dat dit bedrag gehaald gaat worden zonder negatief effect op het voorzieningenniveau. Pure efficiency dus. Hoe gaan ze dat doen is dan de intrigerende vraag.

Welnu, door het organisatiemodel van de gemeente aan te passen. Zo zullen de functies op het gebied van de bedrijfsvoering worden geconcentreerd. Tussen de regels door is te lezen dat nu ook deze gemeente over zal gaan naar een ‘Directiemodel’. Zo heet dat in het organisatiewezen. De formulering elders in de tekst dat de organisatie ‘gekanteld’ gaat worden duidt hier ook op.

Vroeger had je het secretarie-model: op het stadhuis zetelde de secretarie en daar kwamen alle beleidslijnen en middelenfuncties samen. In de jaren tachtig hebben de meeste gemeenten dit model ingewisseld voor het diensten- of sectorenmodel. Per beleidssector kwam er een dienst waarin beleid en uitvoering werden samengebracht. De sectoren kregen eigen staf- en middelenafdelingen en werden ‘afgerekend’ op sectorale resultaten. De wethouders namen grosso modo elk zo’n sector voor hun rekening. Het probleem dat daarmee ontstond was dat er van die sectoren eilanden werden gemaakt. Verkokering heet dat dan. Te weinig samenhang en integraliteit. Een andere klacht is dat de afzonderlijke diensten te veel macht kregen en te weinig rekening hielden met de burgers.

Vanwege deze klachten zijn een aantal gemeenten overgegaan naar een andere organisatievorm en wel die van het Directiemodel. In dit model is er doorgaans een gecentraliseerde beleidsfunctie, is er een ‘buitendienst’, zijn de middelenfuncties bij elkaar gebracht, en is er een structuur van een front-Office en Back-Offices. Waar in het sectorenmodel de gemeentesecretaris een vaak tragische figuur is, is in het Directiemodel deze persoon de Baas der Bazen.

De rage van het Directiemodel, die trouwens vooral gewoed heeft in kleinere tot middelgrote gemeenten, dateert al weer van enige jaren terug. Intussen is duidelijk dat de hooggespannen verwachtingen over meer samenhang in het beleid en betere communicatie met de buitenwereld niet of nauwelijks zijn uitgekomen.

De bezuinigingstaakstelling van 23 miljoen op de interne organisatie kan maar zo leiden tot een sterk verlies aan kwaliteit van de dienstverlening. Tenzij er een weloverwogen plan aan ten grondslag wordt gelegd.

Dat plan behelst dan een reorganisatie die in een korte periode moet worden doorgevoerd. Langdurige reorganisaties leiden tot veel ellende. Gaat zo’n reorganisatie de kant op van een Directiemodel, dan zal er ook in de organisatie geïnvesteerd moeten worden. Vooral in ICT en vermoedelijk ook in (centrale) huisvesting. Hiervan is in het programma echter hoegenaamd geen sprake. Men is bovendien van plan 10 jaar (!) uit te trekken voor de organisatieveranderingen. Veel negatieve energie die jaren achter elkaar de slagkracht van de organisatie gaat aanvreten. En wanneer die bezuinigingstaakstelling werkelijk gehaald gaat worden zou, denk ik, ook het CPB niet durven voorspellen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *