Groter en samen slanker

Gemeentelijke schaalvergroting levert wél geld op

“Gemeentelijke schaalvergroting levert geen geld op” kopte het artikel van de directeur van het COELO in het gerenommeerde economenblad ESB van 28 mei jl. Kranten en andere media namen de kop en de conclusie over. ‘Samenvoegen van kleinere gemeenten tot grotere gemeenten leidt niet tot kostenbesparing’ was het beeld dat bleef hangen.

Volgens het onderzoek, hebben recente herindelingen niet tot besparingen geleid, omdat opschaling van gemeenten tot extra managementlagen leidt, die nodig zijn om de grotere organisatie te coördineren.

De vraag die dan meteen opkomt is hoe de onderzochte herindelingen zijn uitgevoerd, en of er een verband te leggen is tussen de grootte van de gemeente en de uitgaven van de gemeente per inwoner. Is er naast samenvoegen van gemeenten bijvoorbeeld ook tot samenwerking met andere grotere gemeenten overgegaan?

Gelukkig wijst het onderzoek ook uit dat in een aantal onderzochte gemeenten de herindeling een positief effect heeft gehad op de efficiencywinst. Het kan dus wel. Uiteindelijk is het efficiënter werken van de nieuwe gemeente toch de bedoeling van samenvoegen van kleinere gemeenten.

De vraag blijft: waarom leidt samenvoeging van gemeenten door herindeling in de praktijk doorgaans in de eerste zeven jaar na de herindeling niet tot de beoogde efficiencywinst? Deze vraag wordt niet beantwoord in het COELO-onderzoek. Zou dat komen omdat het simpelweg bij elkaar zetten van bijna identieke ambtenarenapparaten niet op alle fronten meteen voordelen oplevert?

Vergelijk dit maar eens met de situatie waarin twee mensen gaan samenwonen. Dan hebben ze elk vaak ook eerst twee stofzuigers, twee bankstellen en elk een eigen wijze van boodschappen doen. Diegene die het beste en snelste kan stofzuigen, gaat stofzuigen met de modernste van de twee stofzuigers. En de ander doet de boodschappen. En als geen van beiden goed is in afwassen, dan komt er vast een afwasmachine. Zo zou het bij samenvoeging of samenwerking tussen lokale overheden ook moeten gaan. Wie kan wat het beste tegen de laagste kosten?

Wanneer gemeenten worden samengevoegd, is het raadzaam om op regionale bovengemeentelijke schaal een aantal uitvoeringstaken te organiseren. Denk aan de inning en de heffing van belastingen of de automatisering. Laat grotere gemeenten zich bezighouden met een zo beperkt mogelijk aantal taken in eigen beheer, laat ze samenwerken op grotere schaal. Groter, maar slanker. Geen extra gemeentelijke managementlagen alstublieft! Dat is absoluut niet nodig.

Afgeslankte grotere gemeenten hebben dan door de verkleining van het takenpakket, zelf relatief minder ambtenaren nodig. Er kan dan daarnaast natuurlijk bezuinigd worden op burgemeesters, wethouders, gemeentesecretarissen, leden van de griffie en gemeenteraadsleden. Niet overal hetzelfde wiel uitvinden, dezelfde procedures doorlopen, ongeveer dezelfde rapporten (laten) schrijven en tegen dezelfde problemen aanlopen. Eén gemeentehuis. Eén, liefst digitaal loket, met de beste, klantvriendelijkste aanpak. Van alles één en in één keer goed. Het scheelt uiteindelijk ook in de kosten van de inhuur van externen, want de uitvoering van de voorheen ingehuurde expertise wordt samengevoegd, bovengemeentelijk.

Het gaat het gezonde verstand te boven dat al deze bezuinigingen niet genoeg geld zouden opleveren voor het behalen van efficiencywinst. Mijn conclusie is dat dit COELO-onderzoek aantoont dat de wijze waarop de herindelingen in de praktijk tot nu toe zijn uitgevoerd, op vele punten beter kan en gelukkig in een aantal situaties ook daadwerkelijk goed is opgepakt en uitgepakt. In Groningen kunnen we ons voordeel ermee doen.

23 gemeenten in Groningen staan aan de vooravond van samenvoeging en samenwerking. Gemeenten, politiek, laat u niet tegenhouden door dit COELO-rapport, maar leer van de fouten die gemaakt zijn bij eerdere herindelingen en laat het gezonde verstand en de portemonnee van ons allemaal prevaleren. Provincie, faciliteer, initieer, stuur en bepaal waar mogelijk. Geen gezeur, kop d’r veur! Op naar zes grote Groningse gemeenten, het liefst dit jaar nog…

Paulien Geerdink is fiscaal econoom, eigenaar van Local Tax Law, adviesbureau lokale belastingen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *