Een geïnduceerde aardbeving is een aardbeving die niet door natuurlijke processen ontstaat, maar door menselijk handelen. Waar gewone aardbevingen het gevolg zijn van bewegingen in de aardkorst door tektonische krachten, wordt een geïnduceerde aardbeving veroorzaakt door activiteiten aan of onder het aardoppervlak. In Nederland is mijnbouw de bekendste oorzaak.

Het verschil met een natuurlijke aardbeving zit hem in de oorsprong. Bij een geïnduceerde beving verstoort menselijke activiteit de druk of spanning in gesteentelagen, waardoor die lagen plotseling bewegen. Het resultaat voelt hetzelfde: trillingen aan het oppervlak, soms schade aan gebouwen, en onzekerheid voor bewoners.

Hoe ontstaat een geïnduceerde aardbeving?

Onder de grond zitten gesteentelagen die al miljoenen jaren in een bepaald evenwicht liggen. Zodra je daar iets aan verandert, door gas, olie of water te onttrekken, of juist vloeistoffen de grond in te pompen, verschuift dat evenwicht. De druk in de ondergrond verandert, en gesteentelagen kunnen langs elkaar glijden. Dat glijden voel je bovengronds als een beving.

Een belangrijk mechanisme is bodemdaling en drukverlaging. Als gas of olie uit een reservoir wordt gepompt, daalt de druk in dat reservoir. De gesteentelagen erboven zakken dan iets in. Dit klinkt langzaam en geleidelijk, maar soms gaat die beweging schoksgewijs. Dat schoksgewijze bewegen is precies wat een aardbeving veroorzaakt.

Bij het injecteren van vloeistoffen in de ondergrond, wat bijvoorbeeld gebeurt bij geothermie of bij het terugpompen van afvalwater, werkt het andersom. De vloeistof verhoogt de druk in gesteentelagen en kan bestaande breuken “smeren”, waardoor ze makkelijker bewegen. Ook dat kan een beving veroorzaken.

Wat is een geïnduceerde aardbeving in Nederland?

In Nederland zijn geïnduceerde aardbevingen sterk verbonden met de gaswinning in Groningen. Het Groningenveld was decennialang het grootste gasveld van Europa. Door de jarenlange winning daalde de druk in het veld sterk, wat leidde tot honderden bevingen. De zwaarste geregistreerde beving in Groningen was die bij Huizinge in 2012, met een magnitude van 3,6 op de schaal van Richter. Dit is algemeen bekende, vastgelegde informatie van onder andere het KNMI.

Naast gaswinning spelen in Nederland ook andere activiteiten een rol, zoals zoutwinning en de winning van aardwarmte (geothermie). De Commissie Mijnbouwschade, een officiële instantie, gebruikt de term geïnduceerde aardbeving specifiek voor bevingen die door mijnbouw worden veroorzaakt en die dus niet van nature optreden.

Hoe sterk kunnen geïnduceerde aardbevingen zijn?

Geïnduceerde aardbevingen zijn over het algemeen minder zwaar dan grote tektonische bevingen, maar ze kunnen toch veel schade veroorzaken. Dat komt doordat ze ondiep plaatsvinden, soms op slechts een paar kilometer diepte, terwijl tektonische bevingen vaak veel dieper zitten. Hoe ondieper de beving, hoe harder die aan het oppervlak voelbaar is.

Een beving van magnitude 3,0 is voor mensen goed voelbaar en kan in oudere of kwetsbare gebouwen al schade veroorzaken. In Groningen leidde dit tot tienduizenden schademeldingen bij woningen. Bevingen boven de 4,0 kunnen in bebouwd gebied tot ernstige schade leiden, ook al gaat het om geïnduceerde bevingen die internationaal gezien als relatief licht worden beschouwd.

Andere oorzaken wereldwijd

Mijnbouw is de meest voorkomende oorzaak in Nederland, maar wereldwijd zijn er meer activiteiten die geïnduceerde aardbevingen veroorzaken:

  • Fracking (hydraulisch breken van gesteente voor gaswinning)
  • Het vullen van grote stuwmeren, waarbij het gewicht van het water druk uitoefent op de ondergrond
  • Diepe geothermie, waarbij water de grond in wordt gepompt
  • Ondergrondse mijnbouw, zoals steenkoolwinning
  • Het opslaan van CO2 of afvalwater in de diepe ondergrond

In de Verenigde Staten leidde de sterke groei van fracking en de daarmee gepaard gaande injectie van afvalwater tot een forse toename van het aantal bevingen in staten als Oklahoma en Texas. Dat verband werd door geologisch onderzoek aangetoond en is wetenschappelijk breed erkend.

Verschil met een natuurlijke aardbeving

Het onderscheid is niet altijd makkelijk te maken. Seismologen kijken naar meerdere factoren: waar vond de beving plaats, hoe diep, en is er in de buurt mijnbouwactiviteit? Als een beving direct onder een gasreservoir plaatsvindt en samenvalt met actieve winning, is de kans groot dat het een geïnduceerde beving is. Toch blijft het soms een kwestie van wetenschappelijke afweging, zeker bij lichtere bevingen.

Een geïnduceerde aardbeving is dus niet per definitie “kleinere schade” of “minder erg”. Het enige dat het onderscheidt van een natuurlijke beving, is de oorzaak. De gevolgen voor gebouwen en bewoners kunnen even groot zijn, en soms groter, juist omdat de bevingen zo ondiep plaatsvinden en optreden in gebieden waar mensen niet gewend zijn aan aardbevingsrisico.

Wil je weten of schade door een geïnduceerde aardbeving vergoed kan worden? In Nederland kun je daarvoor terecht bij de Commissie Mijnbouwschade, de officiële instantie die mijnbouwschade in Nederland beoordeelt en afhandelt.