De gaswinning in Groningen is op 19 april 2024 definitief beëindigd. Het Groningenveld, ooit het grootste aardgasveld van Europa, is gesloten na decennia van winning die leidde tot duizenden aardbevingen en grote schade aan woningen en gebouwen in de regio. Toch is daarmee het probleem niet voorbij: de bodem blijft nog enige tijd bewegen, en de gevolgen voor bewoners zijn nog lang voelbaar.

Het Groningen-gasveld: grootste van Europa

Het Groningenveld werd in 1959 ontdekt bij Slochteren en groeide uit tot een van de grootste aardgasvelden ter wereld. De winning begon in de jaren zestig en leverde Nederland tientallen jaren lang enorme inkomsten op. Op het hoogtepunt, rond 1976, werd jaarlijks ongeveer 88 miljard kubieke meter gas gewonnen. Het gas verwarmde niet alleen Nederlandse huishoudens, maar werd ook op grote schaal geëxporteerd naar omringende landen.

De gaswinning in Groningen was jarenlang een economische motor voor Nederland. De opbrengsten kwamen grotendeels terecht bij de Staat via de NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij, een joint venture van Shell en ExxonMobil) en de Gasunie. De totale opbrengsten over de gehele winningsperiode lopen in de honderden miljarden euro’s.

Aardbevingen als gevolg van de gaswinning

Het weghalen van gas uit de bodem zorgde voor bodemdaling en drukveranderingen in het gesteente. Daardoor ontstonden aardbevingen. De eerste lichte bevingen werden al in de jaren tachtig gemeten, maar lang werd de link met gaswinning niet officieel erkend. Dat veranderde in 1993, toen het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) het verband officieel bevestigde.

De zwaarste aardbeving vond plaats op 16 augustus 2012 bij Huizinge, met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Die beving was een keerpunt: daarna nam de publieke en politieke druk om de winning af te bouwen sterk toe. In de jaren daarna volgden steeds nieuwe winningsbesluiten, waarbij de toegestane hoeveelheid gas stap voor stap werd verlaagd. In 2018 besloot het kabinet dat de winning zo snel mogelijk naar nul moest. In 2024 ging het veld definitief dicht.

Schade, versterking en herstel

Tienduizenden woningen en gebouwen in Groningen liepen schade op door de aardbevingen. Scheuren in muren, verzakte funderingen en onveilige situaties werden in grote delen van de provincie zichtbaar. Naast fysieke schade leidde de situatie ook tot psychische klachten bij bewoners, stress over de veiligheid van hun huis en daling van de woningwaarde.

De overheid stelde regelingen in voor schadevergoeding en woningversterking. Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) behandelt schadeclaims van bewoners. De versterkingsoperatie, waarbij onveilige woningen worden versterkt of gesloopt en herbouwd, loopt al jaren en is nog niet afgerond. De omvang van het probleem bleek keer op keer groter dan vooraf ingeschat.

Na de sluiting: aardbevingen gaan door

Ook nu de gaswinning in Groningen gestopt is, zijn bewoners er nog niet veilig. Het SodM (Staatstoezicht op de Mijnen) geeft aan dat aardbevingen nog enige tijd door zullen gaan. De bodem heeft tijd nodig om te “settelen” na decennia van drukveranderingen. Wetenschappers verwachten dat het risico op bevingen geleidelijk afneemt, maar kunnen niet precies zeggen wanneer dat risico nihil wordt.

De versterkingsoperatie loopt dus door, ook na de sluiting van het veld. Woningen die nog niet zijn versterkt of beoordeeld, worden alsnog aangepakt. Bewoners die schade melden na de sluiting, kunnen dat nog steeds doen bij het IMG. De verantwoordelijkheid voor het herstel van Groningen blijft een langdurige opgave voor de overheid.

Waarom de gaswinning zo lang doorging

Een van de meest gestelde vragen is waarom de winning zo lang duurde, ook nadat de aardbevingen al een serieus probleem waren. Daarvoor zijn meerdere redenen aan te wijzen. Ten eerste was Groningen-gas lange tijd onmisbaar voor de Nederlandse en Europese energievoorziening. Het zogenoemde laagcalorisch gas (L-gas) werd gebruikt door miljoenen huishoudens en bedrijven in Nederland, België, Duitsland en Frankrijk, apparaten die afgestemd waren op dit specifieke gastype.

Ten tweede wogen economische belangen jarenlang zwaar. Pas na toenemende publieke druk, rechterlijke uitspraken en een groeiend bewustzijn over de menselijke kosten van de winning, verschoof de politieke afweging definitief richting sluiting.

Wat betekent de sluiting voor de energievoorziening?

Nederland heeft de gaswinning in Groningen kunnen beëindigen dankzij een combinatie van maatregelen: minder verbruik door besparing, ombouw van installaties naar hoogcalorisch gas (H-gas), en import van gas via andere routes. De overgang vergde jaren van voorbereiding en investeringen. Landen als Duitsland en België die afhankelijk waren van Gronings L-gas, hebben hun gasinstallaties stapsgewijs omgebouwd.

Nederland importeert nu aardgas via pijpleidingen en als LNG (vloeibaar aardgas) via terminals zoals de Gate Terminal in Rotterdam. De gaswinning in Groningen is hiermee definitief verleden tijd, maar de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen in Nederland zelf is nog niet voorbij.

Veelgestelde vragen over gaswinning in Groningen

  • Wanneer is de gaswinning in Groningen gestopt? Op 19 april 2024 werd het Groningenveld officieel gesloten.
  • Zijn er na de sluiting nog aardbevingen? Ja. Het SodM verwacht dat aardbevingen nog enige tijd doorgaan, ook na de sluiting van het veld.
  • Wie behandelt schadeclaims? Het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) behandelt meldingen van mijnbouwschade, ook na de sluiting.
  • Wie was verantwoordelijk voor de gaswinning? De NAM (Nederlandse Aardolie Maatschappij), een joint venture van Shell en ExxonMobil, won het gas. De overheid verleende de vergunningen en hield toezicht via het SodM.
  • Hoeveel gas is er gewonnen? Over de gehele periode is in totaal naar schatting zo’n 2.800 miljard kubieke meter gas gewonnen uit het Groningenveld.

De gaswinning in Groningen heeft Nederland welvaart gebracht, maar ook een zware rekening neergelegd bij de Groningse bevolking. De sluiting van het veld in 2024 is een mijlpaal, maar de gevolgen voor bewoners, de versterkingsoperatie en de resterende aardbevingsrisico’s vragen nog jaren van aandacht en actie van de overheid.